چرا شکست؟
اما چرا برنامه های او با شکست مواجه شد؟ چرا مردم اصلاحات امانی را نپذیرفتند و چرا حتی کارمندان دولتی که امان الله به آنان به عنوان مجریان برنامه های خود اهمیت زیادی قایل بود، از او حمایت نکردند؟

بسیاری ها در افغانستان باور دارند که امان الله در مدت کوتاهی پس از رسیدن به قدرت، دست به اصلاحات گسترده ای زد که فراتر از حوصله زمان او بود. این اصلاحات به زودی با چالش های زیادی رو برو شد. جامعه به شدت سنتی، که فرهنگ روستایی و قبیله ای در زندگی مردم آن عمیقا ریشه داشت، برنامه اصلاحات و تجددگرایی او را برنتابید.

1. نیروهای موثر در شکست دولت امانی: در شکست دولت امان الله اکثریت نیروهای که مخالف اصلاحات بود شرکت داشتند که هر کدام آنها قرار ذیل اند.
علما و مذهبی ها
این نیرو یکی از بزرگترین مخالفان دولت امان الله به شمار می رفتند چون با اصلاحات که ضد شریعت و رسم و عنعنات بود مخالفت داشتند و از کم رنگ ساختن نقش علما در اداره ها ناراض بودند، در قسمت علما اکثریت آنها به رهبری خانواده مجددی که در راس آن فضل عمر مجددی و صادق مجددی قرار داشتند، دست به شورش زدند.

محافظه کاران داخل دربار
این محافظه کاران همان سلطنت طلبان هستند که مخالف نظام مشروطه بودند مانند عبدالقدوس خان اعتمادالدوله و نادرخان سپهسالار، این دو چهره برجسته که هر یک در مقام های بلند قرار داشت، مخالف نظام مشروطه بودند و در سقوط دولت امانی نقش داشتند.

روشنفکران مشروطه خواه
روشنفکران مشروطه خواه به خاطر عدم توجه امان الله به اجرای مرام این جنبش دست به مخالفت زدند چون در مرامنامه جنبش آمده بود که مشروطه خواهان باید در دولت سهم داشته باشند ولی شاه بسیاری از پوست های کلیدی دولت را به محافظه کاران دادند. چهره های مطرح روشنفکران عبارت بود از عبدالهادی داوی، محمود طرزی و عبدالرحمن لودی که هیچ منصب بالا به این اشخاص نرسید البته وظیفه داشتند یعنی در اداره ها اجرایی کار می کردند اما پست های بلند را در دست نداشتند.

2. عوامل و انگیزه های مخالفت با امان الله:
عامل مذهبی و سنتی
چون بسیاری برنامه های امان الله مخالف مذهب و سنت های جامعه افغانستانی بود و افغانستانی ها نیز مذهب و سنت را محترم می شمردند به همین دلیل با شاه در مخالفت قرار گرفتند.
عامل عدم نقش روشنفکران در دولت- روشنفکران هر چند با شاه مخالف بودند اما هرگز در شورشها شرکت نمی کردند.

3. مراکز اصلی شورش در برابر امان الله: شورش ها از سه نقطه ذیل آغاز شد.
پکتیا و خوست، در این نقطه قیام تحت رهبری علما و سران قبایل صورت گرفت که در آن قبایل احمدزی، جاجی و منگل شرکت داشتند، زمانی که خانواده مجددی دست به قیام زدند به علما و سران قبایل پکتیا مکتوب روان کردند که آنها نیز در این قیام شرکت کنند، علمای که در پکتیا فعالیت داشتند عبارت از مولوی عبدالله و مولوی عبدالرشید بود و اینها به دعوت مردم علیه دولت پرداختند اما مردم از اینها استقبال چندان نکردند بنا علما در دو راهی قرار گرفتند که یا به دولت تسلیم شوند و یا به هند فرار کنند اما آنها تسلیمی به دولت را قبول کردند و دولت نیز تعداد آنها را زندانی و 4 نفر بزرگانشان را اعدام کرد که این اعدام کردن یک شورش تازه ی را به وجود آورد.

ننگرهار و شینوار، در این نقطه یک مساله غیر سیاسی باعث شورش علیه دولت شد یعنی در این منطقه کوچی ها با مردم محل درگیری بودند که در این درگیر چند تن از اهالی محل کشته می شود اما مردم، کوچی های قاتل را دستگیر کرده و به دولت تسلیم دادند ولی بعد از مدت این قاتلان دوباره رها شدند به همین خاطر مردم محل قیام کردند و بسیاری از مراکز دولت در آن مناطق را از بین بردند، قابل یادآوری است که در این مساله غیرسیاسی ضعف دولت باعث شورش گردید، خواست های مردم ننگرهار از این قرار بود.

¤ خروج محمود طرزی از افغانستان چون پیشوای اصلاح طلبان بود.
¤ بسته شدن مکاتب دخترانه.
¤ مسدود شدن نمایندگی های خارجی غیر از انگلیس
¤ لغو قانون جدید و نظامنامه ها
¤ مساله کاهش مالیات
¤ فسخ قانون لباس های خارجی
¤ مروج ساختن حجاب و چادری مثل سابق
¤ اعلام شدن قانون اسلامی به عنوان قانون حکومت
¤ دادن پوست های مناسب دولتی به علما و ملاها
¤ برگرداندن محصلان دختر از ترکیه
سمت شمالی، در این سمت قیام به رهبری حبیب الله کلکانی آغاز شد و حمایه کننده این سمت خانواده مجددی بود.

4. سقوط کامل دولت امانی و روی کار آمدن امیر حبیب الله کلکانی: در قیام های مردمی جبهه پکتیا پیشروی نکرد و از منطقه خود بیرون نرفت اما بعدا در دست نادرخان و خانواده مجددی قرار گرفت. جبهه ننگرهار نیز تا لغمان آمد و از آن پیش نیامد اما جبهه شمالی به فرماندهی حبیب کلکانی بسیار به سرعت پیشروی کرد، قابل ذکر است که در دوران قیام حبیب الله، شاه یک اعلامیه را در حدود 18 ماده منتشر ساخت که در آن تمام اصلاحات را که انجام داده بود فسخ کرد اما مردم بالای او اعتبار نکرده و سرانجام دولت امانی سقوط کرد.

هنگامی که حبیب الله کلکانی به طرف کابل می آمد امان الله خان برادر خود را جانشین خود ساخت و خودش به قندهار فرار کرد و گفت که این کار را به خاطر می کنم که خون ریخته نشود و چون مردم من را نمی خواهند من هم نباید خود را بالای آنها تحمیل کنم، قابل ذکر است هنگامی که شاه به قندهار فرار کرد می خواست که از آنجا هم فرار کند و به طرف هند برود اما مردم به او مشورت داد که این کار یک بدنامی بزرگ برای تو هست و شاه را تشویق کردند که ما شما را حمایت می کنیم و شما به کابل لشکرکشی کنید که در اینجا جبهه قندهار به جبهه شمالی تبدیل شد و امان الله تا غزنی پیش آمد اما شکست خورد و نخست به هند و بعد به ایتالیا رفت و بعد از چند سال کاملا از سیاست و قدرت دست کشید.

چرا اصلاحات امان الله شکست خورد؟
اصلاحات در دو صورت امکان پذیر است یکی توصل به زور و قدرت زیاد که بتواند اتباع کشور را راضی بسازد ولی دولت امان الله این قوه را نداشت، دوم توصل به مشارکت از طریق زمینه سازی برای زیرساخت ها که زمان را دربر می گرفت اما دولت امان الله عجله کرد، یعنی برای ایجاد اصلاحات در یک دولت باید زمینه زیرساخت ها فراهم شود، زیربناها ساخته شود مثل زمینه تحصیل برای افراد و باید مردم شهرنشین شوند و از دهات بر آیند.

منابع:
کتاب افغانستان در مسیر تاریخ، نوشته غلام محمد غبار
ظهور افغانستان نوین، نوشته وارتان گریگوریان، ترجمه عبدالعلی کرمانی
کتاب افغانستان در قرن بیستم، نویسنده ظاهر طنین
کتاب، جنبش مشروطیت در افغانستان


احمد شاه

>>>   در افغانستان و درتمام جهان افراد یا رهبران دینی مانع عمده پیشرفت و آسایش بشر بوده اند آن ها از ترس دست دادن منافع شخصی خود همواره از پیشرفت وتکامل هراس داشته اند واین عمل در سراسرجهان موجود بوده از جمله در افغانستان .مثال هایش خیلی زیاد است از توبه نامه گالیله تا سوزادن منجمین ! هرزمانیکه در افغانستان شرایطی برای بهتر شدن وضع زندگی مردم وپیشرفت میسرشده عالمان د ینی گرچه عالم نمیتوان گفت اما دیگر اصطلاحی نیست که استعمال گردد تا مطلب را برساند مجبورا باید عالم !!!!بگوئیم سد راه شده اند مثلا ... لنگ امان الله خان ملای کور پاکستان حتی انگریزها اینقدر برای کشورما ضررنداشته اند که این نا ...داشته اند اینها می خواهند تا ابد مردم پای بند خرافات باشند ومحتاج ... مثلا اگر داکتر باشد کسی نزد ملا نمیرود که سرطان را با تعویذ تداوی کند وامثال ایناز همین رو آنان با هرنو آوری وتکامل آشکارا مخالفت دارند
(( ر ))

>>>   تشکیل دولت ها در افغانستان و تغیرات در افغانستان، همیش نتیجه تحولات خارجی و یا مداخلات خارجی در افغانستان بوده است. اگر جنگ اول جهانی رخ نمیداد و اگر دولتی بنام شوروی که منحیث اولین کشور استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت،بمیان نمی آمد، استقلال افغانستان نیز بعید بود. با تکیه کردن امان الله خان به دولت شوروی و آلمان که مخالف تزار روسیه بود و با لنین روابط خوبی داشت، در آغاز کار ها بخوبی پیش میرفت. اما با مرگ لنین و رویکار آمدن استالین که روحیه توسعه طلبی به جنوب و غرب شوروی را داشت، این روابط با کشور شورا ها،خاصتاً بعد از تصرف سمرقند و بخارا و دیگر مناطق آسیای میانه، رو به تاریکی نهاد. از طرف دیگر دولت انگلیس از رسیدن شوروی به آب های گرم نیز هراس داشت و در پی از بین بردن دولت امان الله خان شد. هرچند شوروی خواهان کمک به دولت افغانستان شد، اما از آن جایی که کمک نظامی شوروی به افغانستان، سبب زیر سوال قرار گرفتن استقلال افغانستان میشد، چنانچه بعد از یازده جدی ۱۳۵۸ شد، بناً ازین کمک نیز صرف نظر کرد و کشور را در حال بحران رها کرد و رفت. زیرا همزمان مقاومت در برابر دو ابر قدرت برایش هم از نظر نظامی،هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی، میسر نبود. و تنها کمک آلمان و ترکیه نمیتوانست، زمینه ساز شگوفایی واستقلال افغانستان شود. هر چند امان الله خان در اروپا نیز آرام ننشست ازهیتلر پشتیبانی کرد و هیتلر نیز او را که هم مخالف انگلستان و هم مخالف شوروی بود، منحیث پیشگام خود قرار داد، چنانچه هردو بروت های مشابهی داشتند، اما با شکست هیتلر ، امان الله خان دیگر خواب و خیال سلطنت افغانستان را و پیشرفت افغانستان را فراموش کرد و در گوشه خلوط باقیمانده زندگی خویش را به دور از سیاست و جنجال های سیاسی سپری کرد.

>>>   مثال دولت امانیه دولت فعلی است!!!
شیخالگپ

>>>   شاه امان الله خان درماه جدی ۱۳۰۷ خورشیدی پس ازده سال حکومت با موجی ازمخالفت های قبایل سنتی پشتون تبارافغانستان ازجمله اغتشاش مردم پکتیا درسال ۱۹۲۴ و مردم شنوار روبروشده، مجبوربه ترک کشورگردید وهمین استقلال به دست قبایل که امروز دهل می زنند سرکوب شد..

مهلت ارسال نظر برای این مطلب تمام شده است