تا حال بیشتر تحولات و نظام‌گردشی‌ها در افغانستان به پاکستان پیوند داشته یا از پاکستان رقم خورده است.
در تاریخ معاصر زمانی که پاکستان امروزی بخشی از هند بود، بیشتر پادشاه‌گردشی‌های در افغانستان امروزی از همانجا رقم می‌خورد. چه دوست محمد خان و چه شاه شجاع و چه امیر عبدالرحمان و چه یعقوب خان و امثالهم.

حبیب‌الله کلکانی که از شمال آمد، ۹ ماه بعد باز هم توسط نادرخان کنار زده شد، نادرخانی که از پاکستان یعنی هند بریتانوی وارد شده بود.
بعدها مجاهدین از پاکستان وارد افغانستان شدند. طالبان اول از پاکستان آمد و طالبان دوم نیز از پاکستان و به کمک پاکستان وارد شد و در هوتل سرینا با پاکستانی‌ها جشن چای سبز گرفت.

نقش و تاثیر پاکستان را در تحول رژیم‌ها نمی‌توان دست کم گرفت. نقشی که در تحولات گذشته، بیشتر اوقات با پول و حمایت سیاسی قدرت‌های بزرگ تقویت می‌شده است. اما ممکن است امروز هم پاکستان بدون حامی نباشد، کسی چه می‌فهمد؟
پاکستان را باید جدی گرفت، هرچند دیگر کارت بازی اسلام را در اختیار ندارد، اما کارت قوم را در اختیار دارد.

نبی ساقی