هر چند هنوز ما مانیفیست دولت مدرن ملی جناب احمد ضیا مسعود را در اختیار نداریم، قضاوت در مورد دیدگاه ایشان پیش از وقت است. اما به باور من به سه دلیل دولت سازی در افغانستان از بازی بزرگ قرن نزدهم تا به امروز نه با اسلام سیاسی، نه با مارکسیسم انقلابی و نه با دموکراسی قلابی امریکایی ساخته نه توانسته ایم و در آینده هم موفق نخواهیم شد:

۱) نام افغانستان میراث استعمار بزرگ است و این نام بحیث شمشیر استبداد، تمامیت خواهی، هویت کشی، ملت کشی و دولت کشی تبدیل شده است. هر کی افغان نیست مهاجر است و فاقد حقوق انسانی.
زیر این نام زشت استعماری هیچ دولتی و هیچ ایینی، ایدیولوژیی و هیچ سیاستی ریشه نمی گیرد. نه نظام متمرکز و نه فدرالی پا می گیرد.

۲) مرز دیورند بحیث مرز مرگ، نفرت، تروریزم بحیث ابزار ناسیونالیسم کاذب روند دولت سازی ملی را به شدت تخریب نموده است. چنانچه یک بخشی از جامعه زیر تحریکات پشتونیزم تبهکار هیچ علاقه ای برای ساختن دولت ملی در جغرافیای افغانستان ندارد و تمام هست و بود کشور را قربانی توهم« لوی پشتونستان» نموده اند.

۳) جنگ قدرت میان نخبگان پشتون و وابستگی به قدرت های خارجی باعث شده که کشور دست بدست اشغالگران و مداخله گران خارجی شود.
تا راه حل برای این سه عنصر کشنده یعنی افغانستان، میراث استعمار بزرگ، مرز دیورند بحیث مرز مرگ و بی ثباتی و قدرت طلبی های نخبگان سیاسی در محور قدرت های خارجی پیدا نشود نسخه های دیگر برای دولت ملی بی فایده است.

راه حل:
یک، حذف نام افغانستان بحیث هویت میراث استعمار بزرگ بحیث شمشیر برتری طلبی قومی و هویت کشی و بجای آن انتخاب نام جدید متناسب به تنوع تباری و فرهنگی کشور.
دوم، باید بیشتر ازین به دعوا جلبی ارضی به پاکستان پایان داده شود؛ شناسایی مرز دیورند مثل مرز های دیگر کشور بحیث مرز های رسمی و تبدیل نمودن آن به مرز صلح و پل دوستی با پاکستان خیلی ضروریست.
سوم، برپایی یک نظام سیاسی نا متمرکز بر محور دموکراسی و پایان دادن به جنگ قدرت از طریق قدرت های خارجی لازم است.
تلاش ها و قربانی ها برای ساختن دولت ملت بدون حل سه مانع کلیدی متذکره بی نتیجه خواهد بود.

هارون امیرزاده