امضای توافقنامه‌ی همکاری‌های دفاعی-فنی بین حکومت طالب‌ها و‌ روسیه یک تحول جدید است. روسیه یک سال پس از به رسمیت‌شناختن حکومت طالب‌ها روابط نظامی- امنیتی خود با آنان را ارتقا داده است. در سال ۲۰۲۲ بین طالب و روسیه سند همکاری‌های بازرگانی و ترانزیتی امضا شده بود و حالا این همکاری‌‌های دوجانبه‌ی به حوزه‌ی نظامی گسترش یافته است. اهمیت امضای این سند از مراسم امضای آن پیدا بود. در این مراسم مولوی محمد یعقوب وزیر دفاع طالب‌ها و پسر بنیان‌گذار این گر‌وه و از جانب مسکو دبیر شورای امنیت ملی روسیه که یکی از بلند‌پایه‌گان دولت آن کشور است حضور داشتند. تا حال دو طرف در مورد محتوای سندی که امضا کرده اند معلومات مشخص نشر نکرده اند و توقع هم نمی‌رفت که نشر کنند به دلیل این که دولت روسیه و حکومت طالب‌ها رژیم‌های بسته به حساب می‌روند و اصل شفافیت را قبول ندارند.

اما اطلاعاتی که به طور غیر رسمی نشر شده است این است که روسیه در آموزش جنگجویان طالب و تعمیر افزار های نظامی سنگین، این گروه را کمک می‌کند. روشن است که افسران و تعمیرکاران ارتش روسیه در تعمیر وسایط جنگی امریکایی که در اختیار طالب است، همکاری کرده نمی‌توانند. حتما منظور کسانی که این معلومات را پخش کرده اند این است که تعمیرکاران ارتش روسیه وسایط و ادوات جنگی روسی را که از گذشته در افغانستان وجود داشت، تعمیر خواهند کرد. شاید در حفظ و مراقبت چرخ‌بال‌های روسی هم طالب‌ها را کمک کنند. گذشته از این، مربیان نیروهای ویژه‌ی روسیه شاید به شماری از جنگ‌جویان طالب آموزش دهند. هنوز زود است که روسیه در بازسازی نیروی هوایی طالب سرمایه‌گذاری کند. چنین چیزی به وقت بسیار زیاد و منابع مالی عظیم نیاز دارد و به نظر نمی‌رسد که اقتصاد روسیه جواب‌گوی چنین چیزی باشد. اما یک عده گمانه‌زنی می‌کنند که روسیه شاید درون‌های ارزان‌قیمت در اختیار طالب قرار دهد. اما این مورد هنوز در حد حدس و گمان است. ولی اگر معلومات غیر رسمی را بپذیریم که روس‌ها حاضر اند به ستیزه‌جویان طالب آموزش دهند و برای آنان وسایط جنگی را تعمیر کنند، خود چه به دست می‌آورند؟

در این تردیدی نیست که روسیه از بابت تقویت داعش نگرانی دارد و همکاری با طالب را بخشی از راه‌حل این مشکل می‌بیند. مولوی محمد یعقوب هم در مسکو اعلام کرد که آنان موفق به مهار گروه داعش شده اند. به نظر می‌رسد که روس‌ها هم کم‌وبیش این ارزیابی طالب را قبول دارند. اما یک چیز واضح است و آن این که مبارزه با گروه داعش بیشتر ایجاب همکاری‌های اطلاعاتی را می‌کند که حتا قبل از خروج ناتو میان دو طرف وجود داشت. نکته‌ی مهم دیگر این است که داعش قلمرو مشخصی را کنترل نمی‌کند تا طالب برای تسخیر آن به جنگ‌افزار‌های سنگین و ستیزه‌جویان آموزش‌دیده نیاز داشته باشد. تنها جایی که طالب در حال حاضر جنگ‌افزارهای سنگین را به کار می‌برد مرز میان افغانستان و پاکستان است. وقتی نیروی هوایی پاکستان در پاسخ به حمله‌های تروریستی به قلمروش اهدافی را در قلمرو زیر سلطه‌ی طالب بمباران می‌کند طالب با موشک به مواضع نظامی پاکستان در آن‌‌سوی مرز حمله می‌کند.
با توجه به این واقعیت، طالب به جنگ‌افزار سنگین و افراد آموزش‌دیده در به کارگیری این جنگ‌افزارها در مرز با پاکستان ضرورت دارد به ویژه حالا که گفته می‌شود شماری از وسایط جنگی امریکایی را در بمباردمان‌‌‌های اخیر پاکستان از دست داده است. به همین دلیل این سوال بسیار جدی است که روسیه در بدل خدمات آموزشی و تعمیری چه امتیازی از طالب خواهد گرفت؟ آیا‌ روسیه طالب را در اردوگاه ضد غربی وارد خواهد ساخت؟

اگر به سخنان مولوی محمد یعقوب در مسکو توجه کنیم به نظر می‌رسد که در سطح گفتار طالب با روسیه موضع مشترک گرفته است. وزیر دفاع طالب در مسکو در نشست فورم امنیت جهانی گفت که آنان به تمام قلمر‌و افغانستان تسلط دارند ولی برخی از کشورها تلاش می‌کنند که برای آنان مشکلات امنیتی بیافرینند. روشن بود که اشاره‌ی مولوی محمد یعقوب به پاکستان است. این سخن او شبیه موضع دبیر شورای امنیت ملی روسیه بود که استخبارات بریتانیا را متهم کرد در تلاش حمایت از مخالفت‌های مسلحانه بر ضد طالب‌‌ها است. روشن است که اگر بریتانیا چنین قصدی داشته باشد که بعید است، آن را در هماهنگی با پاکستان انجام خواهد داد. مولوی محمد یعقوب در مجموع لحن ضد امریکایی داشت. آیا این موضع‌گیری و امضای آن موافقت‌نامه نشان‌دهنده‌ی آن نیست که طالب در دنیای چندقطبی کنونی اتحاد با روسیه را برگزیده است؟ پاسخ این سوال با سیاست‌های‌ روسیه در آینده، عملکرد طالب‌ها و واکنش‌های کشورهای عضو ناتو واضح خواهد شد فعلا صرف نشانه‌ها حاکی از تمایل طالب به مسکو است.

این را هم در نظر داشته باشیم که روسیه اولین کشوری است که طالب را به رسمیت شناخت و اولین کشوری است که با این گروه سند همکاری‌های نظامی امضا کرد و اولین ابرقدرتی بود که در دوران حضور ناتو روابط علنی با آنان برقرار کرد و کمک‌‌هایی در اختیار شان قرار داد. روشن است که روسیه این امتیازها را مفت به طالب نداده است. در این هم تردیدی نیست که تعمیر وسایط جنگی طالب و گسترش روابط نظامی آنان با روسیه، برای پاکستان نگرانی‌آور است. سخنان مولوی محمد یعقوب در مورد پاکستان در مسکو هم نشان می‌دهد که این گروه انتظار زیادی از دور دوم مذاکرات ارومچی ندارد.

فردوس کاوش