اینکه کرزی می گوید در آغاز با طالبان همکاری کرده و مولانا فضل الرحمن نامه نوشته و از این حمایت و‌ همکاری خواسته تا کمک بگیرد تا مولانای مذکور را قانع بسازد که طالبان با حکومت او نجنگند، یک بحث جدا و مربوط به خودشان است.
اما آنچه که در آن آغاز همکاری با طالبان مربوط ما یعنی جمعیت اسلامی برهبری استاد ربانی و احمدشاه مسعود می شود نیز قابل توجه و تذکر است، حتی همکاری جنرال دوستم و عبدالعلی مزاری با طالبان.

این ها واقعیت های تاریخی و سیاسی اند که نباید کتمان شوند و نادیده گرفته شوند تا هم درسی برای آموختن از تاریخ باشد و هم نسل جوان و امروز و فردا آگاه شوند.
در آغاز ظهور طالبان در سال ۱۹۹۴ که دولت اسلامی مجاهدین بریاست استاد ربانی و فرماندهی احمدشاه مسعود وزیر دفاع این دولت درگیر جنگ فرسایشی با حزب اسلامی برهبری گلبدین حکمتیار در کابل بود ‌ و حکمتیار در این جنگ نه تنها شکست نخورد و از کابل رانده نشد تا پایتخت از اصابت سلاح ثقیل او مصون بماند، بلکه وی موفق شد تا جنرال دوستم و مزاری رهبرحزب وحدت را از کنار دولت مذکور جدا کند و با خود متحد سازد.

در آن شرایط رهبران دولت یا جمعیت اسلامی یعنی استاد ربانی و احمدشاه مسعود ظهور طالبان را در قندهار یک فرصت خوب می پنداشتند که فکر می کردند توسط آنها می توانند از جنگ حکمتیار رهبر حزب اسلامی خلاص شوند. از این رو از همان آغاز به استقبال طالبان رفتند و به حمایت از آنها پرداختند. به ملانقیب قوماندان جمعیت اسلامی که قواناندان قول اردوی قندهار بود هدایت دادند که با طالبان نجنگد. برای طالبان توسط مرحوم سخیداد فایز و مدیرغفار از اعضای ارشد جمعیت ‌وهم چنان محمدصدیق چکری پول فرستادند.

این رهبران یعنی استاد ربانی و احمدشاه مسعود در کابل فکر می کردند که طالبان یک نیروی پراگنده، بی ریشه، فاقد نظم و زود گذر هستند و توسط آنها به آسانی می توانند حکمتیار که رهبر یک حزب ریشه دار و سابقه دار و شناخته شده است را از میدان بیرون کنند و از مزاحمتش برای همیشه نجات یابند. آنها حتی از نظر نظامی به طالبان در جنگ با حزب اسلامی کمک کردند. به خصوص زمانی که طالبان در همان دور اول ظهور شان پس از تصرف حوزه ی قندهار به غزنی رسیدند، طیارات کابل به نفع طالبان مواضع حزب اسلامی را بمباران کردند.

اما رهبران مذکور در کابل زمانی متوجه شدند که برداشت آنها از طالبان نادرست و اشتباه است که طالبان از راه جنوب تا چهار آسیاب و غرب کابل رسیدند.
عبدالرشید دوستم و عبدالعلی مزاری نیز همین راه را رفتند و با طالبان وارد همکاری شدند. به خصوص پس از شکل گیری ایتلاف شورای هماهنگی با حزب اسلامی در کابل، جنرال دوستم تخنیکرها و پیلوت ها را از مزار و شبرغان به قندهار فرستاد تا طیارات طالبان را ترمیم کند. مزاری هم در آخر با طالبان وارد همکاری شد و سلاح خود را در غرب کابل به آنها تحویل داد تا مشترکا علیه استادربانی و احمدشاه مسعود بجنگد.

اما سیر حوادث و تحولات نشان داد که تمام این رهبران اشتباه کردند و محاسبه ی شان نادرست و غیر واقعی بود. بر خلاف محاسبه و برداشت آنها دیده شد که طالبان هم ریشه داشتند، هم منظم بودند و هم یک دست و یک پارچه.
وضعیت امروز تا حد زیاد محصول اشتباهات و محاسبات نادرست آنها است.

محمد اکرام اندیشمند