در روزهایی که گزارش‌های بازداشت زنان، محدودیت‌های گسترده بر آزادی‌های فردی و سرکوب اعتراضات در افغانستان افکار عمومی را نگران کرده است، یک پرسش بنیادین پیش روی ما قرار می‌گیرد: آیا می‌توان با ترس، اجبار و سرکوب، جامعه‌ای پایدار و انسانی ساخت؟

از منظر عقل، پاسخ روشن است. هیچ جامعه‌ای با حذف نیمی از جمعیت خود به پیشرفت نرسیده است. وقتی زنان از آموزش، کار و حضور اجتماعی محروم می‌شوند، تنها حقوق آنان نقض نمی‌شود؛ بلکه بخشی از عقل، دانش و توانایی یک ملت از میان می‌رود. جامعه‌ای که زنانش را خاموش می‌خواهد، در حقیقت آینده خود را خاموش می‌کند.

از منظر فلسفه سیاسی نیز قدرت زمانی مشروع است که در خدمت انسان باشد، نه انسان در خدمت قدرت. ایمانوئل کانت می‌گفت: «انسان هرگز وسیله نیست، بلکه همواره غایت است.» هرگاه انسان به ابزار یک ایدیولوژی، یک تفسیر یا یک پروژه سیاسی تبدیل شود، کرامت انسانی قربانی می‌شود.

تجربه تاریخ نیز آموزنده است. حکومت‌های بسیاری کوشیده‌اند با زور، ترس و سرکوب اندیشه‌ها را خاموش کنند؛ اما هیچ‌یک نتوانسته‌اند برای همیشه صدای عدالت را از میان ببرند. آنچه پایدار مانده، نه قدرت سرکوبگران، بلکه آرمان آزادی و عدالت بوده است. قدرت‌ها آمده‌اند و رفته‌اند، اما خواست کرامت انسانی باقی مانده است.

اما مهم‌ترین معیار، اخلاق است. اخلاق نمی‌پرسد انسان زن است یا مرد، از کدام قوم است یا پیرو کدام مذهب؛ اخلاق تنها یک اصل می‌شناسد: رنج انسان را نمی‌توان توجیه کرد. هرجا کرامت انسان آسیب ببیند، وظیفه اخلاقی ما آغاز می‌شود.

در چنین شرایطی، مسوولیت جامعه مهاجر افغانستان و همه کسانی که در فضای آزاد زندگی می‌کنند، سنگین‌تر می‌شود. اگر صدای زنان در داخل کشور با محدودیت روبرو است، این صدا نباید در جهان خاموش بماند. اعتراض مسالمت‌آمیز، آگاهی‌بخشی، مستندسازی و رساندن حقیقت به افکار عمومی جهان، بخشی از مسوولیت انسانی ما است.

ممکن است نتایج فوری دیده نشود. ممکن است گاهی احساس شود که بی‌عدالتی قدرتمندتر از عدالت است. اما تاریخ دقیقاً عکس این را نشان می‌دهد: سرکوب، هرچقدر نیرومند باشد، موقتی است؛ اما عدالت‌خواهی، چون ریشه در وجدان انسان دارد، ماندگار است.
عقل می‌گوید سرکوب راه‌حل نیست.

علم می‌گوید حذف زنان، حذف آینده جامعه است. اخلاق می‌گوید کرامت انسان بالاتر از هر قدرت و هر تفسیری است. سرکوب پایدار نیست عدالت‌خواهی پایدار است. زیرا قدرت بر ترس بنا می‌شود، اما عدالت بر حقیقت و در درازمدت، حقیقت ماندگارتر از ترس است.

محمد ناطقی