قرائتی از اسلام که فعلا در افغانستان در حال اجرا است، قرائت پشتونی از اسلام است. کشورهای مسلمان فراوانی در دنیا هستند که روزگار ما را ندارند و تفسیر و درک و قرائت دیگری از اسلام دارند. به چند نمونه از مواردی اینجا اشاره می‌کنم که اسلام را در چنگال پشتونولی نشان می‌دهد:

۱- قدرت سیاسی در دست پشتون‌ها.
طالبان ازبیک و تاجیک فراوانی در سنگر طالبان جنگ کردند و تلفات و قربانی دادند، اما اینها هیچ‌گونه صلاحیت و جایگاه سیاسی ندارند. حاکمیت کنونی یک حاکمیت پشتونی هست و هیچ غیر پشتونی در آن قدرت تصمیم‌گیری ندارند که ولسوال ادرسکن باشد، یا وزیر سرحدات یا معاون رییس الوزراء. چندان آشکار شعار داده نمی‌شود که اول پشتون‌ها، اما در عمل همین است و هیچ قدرت غیر پشتونی تحمل نمی‌شود. اینکه قدرت در دست یک قوم باشد، ایده اسلامی نیست، بلکه ایده پشتونی است.

۲- ممنوعیت یا تخریب و تحقیر علوم ساینسی و علوم دنیوی، برداشتی است که از قرائت پشتونی از اسلام ریشه گرفته است. در جهان و در همسایگی ما کشورهای اسلامی فراوانی وجود دارند، اما هیچ کدام شان عاوم ساینسی و علوم انسانی را ممنوع نکرده‌اند. پس این برداشت هم از قرائت پشتونی می‌آید.

۳- مساله تحصیل و کار زنان
تحصیل و کار زنان نیز فعلا در تمام کشورهای اسلامی مروج است. مثلا در همین ایران آخوندی، میزان دانشجویان دختر در دانشگاه به مراتب از دانشجویان پسر بیشتر است. پس منع تحصیل و کار زنان از اسلام نمی‌‌آید، از قرائت افغانی می‌‌آید.

۴- شکل و شمایل حجاب
کشورهای اسلامی همچون مالزیا و اندونیزیا یا ایران و پاکستان و مصر و امثالهم نیز اسلامی هستند، اما حجاب و شکل حجاب در آنها متفاوت از برقع و روپوش کامل است. درک مذهب حنفی و سایر مذاهب اسلامی از عورت و حجاب در کتب ابتدایی فقه هم مشخص است، اما وقتی روپوش کامل، دستور داده می‌شود، این از فرهنگ و برداشت پشتونی از اسلام سرچشمه می‌گیرد.
شاید گفته شود، چرا زنان کوچی روپوش ندارند در حالی که فرهنگ پشتونی اصلی در میان کوچی‌ها ریشه دارد. پاسخ این است که حجاب کوچی‌ها از تفسیر پشتونی اسلام نمی‌آید، بلکه از عرف غیر مذهبی پشتونی می‌آید. هرگاه پشتونولی با اسلام آمیخته می‌شود، قرائت متفاوتی طرح می‌شود. از طرف دیگر، قرائت پشتونی از اسلام به زنان شهر و روستا رویکرد دوگانه و متفاوت دارد و فشار اصلی‌اش روی زنان شهری است که فرهنگ آن را نماد فساد و فتنه، درک می‌کند و می‌خواهد سیاست بدنی، خاصی را بر آنها اعمال کند.

۵- اسلام‌ نمی‌گوید زبان فارسی بد است و پشتو خوب. سیاست فارسی‌ستیزی نظام حاکم‌ نیز منشای اسلامی ندارد.
من نمی‌گویم قرائت پشتونی از اسلام تحریف اسلام است و ما به قرائت اصلی بر گردیم. حرف من این است که قرائت کنونی از اسلام در افغانستان ریشه در فرهنگ و سیاست پشتونولی و نصاب مدرسه‌های آن طرف مرز دیورند دارد که خودشان نیز در جغرافیا و محیط پشتونی قرار دارند.

نبی ساقی