طالبان و طرف‌داران‌شان، هرگاه با افزایش نارضایتی عمومی و نشانه‌های فرسایش و زوال این رژیم روبه‌رو می‌شوند، بیش از پیش به حربه‌ی «آینده‌هراسی» متوسل می‌شوند. پرسش‌هایی از این دست را برجسته می‌کنند که: «بعد از طالبان چه می‌شود؟ چه کسی می‌آید؟ آیا دوباره جمهوریت و همان چهره‌های فاسد گذشته برمی‌گردند؟ آیا طالبان، با همه مشکلات‌شان، از آن‌ها بهتر نیستند؟»

اما این شیوه‌ی طرح بحث، در واقع تغییر صورت مسئله است. پرسش اساسی امروز این نیست که کدام فرد یا گروه فردا به قدرت می‌رسد؛ پرسش بنیادی این است که آیا مردم افغانستان باید به ادامه‌ی حاکمیت یک رژیم نامشروع، استبدادی، سرکوبگر و فاقد رضایت مردم تن بدهند یا خیر.
نقد جمهوریت، فساد، ناکارآمدی و اشتباهات چهره‌های آن دوره یک بحث مشروع و ضروری است؛ اما هیچ‌یک از آن ناکامی‌ها نمی‌تواند استبداد طالبان را مشروع سازد.
میان «رد طالبان» و «بازگشت به جمهوریت گذشته» هیچ ملازمه‌ای وجود ندارد. افغانستان محکوم نیست که تنها میان طالبان و تکرار نظام پیشین یکی را انتخاب کند. آینده می‌تواند و باید بر پایه‌ی تجربه‌های گذشته، مشارکت مردم، حقوق شهروندی، عدالت، حاکمیت قانون و یک نظام مشروع و پاسخ‌گو ساخته شود.

طالبان فرصت کافی داشتند تا به مردم رجوع کنند، زمینه‌ی مشروعیت سیاسی را فراهم سازند، حقوق اساسی شهروندان را به رسمیت بشناسند و راه مشارکت سیاسی را باز کنند؛ اما برعکس، راه انحصار قدرت، حذف، سرکوب و تحمیل را برگزیدند. از همین رو، پایان‌دادن به این وضعیت باید اصل بحث باشد، نه ایجاد ترس از آینده برای حفظ وضع موجود.
این سخن به معنای بی‌اهمیت‌بودن فردای افغانستان نیست. بدون تردید، نیروهای سیاسی و اجتماعی مسئول باید هم‌زمان درباره‌ی یک بدیل مشروع، فراگیر و دموکراتیک گفتگو و برنامه‌ریزی کنند. اما «آینده چه خواهد شد؟» نباید به ابزاری برای توجیه ادامه‌ی استبداد امروز تبدیل شود.

آینده‌هراسی زمانی گمراه‌کننده می‌شود که از مردم خواسته شود به دلیل ترس از یک آینده‌ی نامعلوم، ظلم و استبداد موجود را تحمل کنند. هیچ جامعه‌ای نباید میان «استبداد موجود» و «بدترین تصویر ممکن از آینده» زندانی ساخته شود. مسئله‌ی اصلی، عبور از حاکمیت نامشروع و بازکردن راه برای ساختن یک نظم بهتر است.

دکتر مجیب الرحمان رحیمی