پانزدهم آگست، برای بسیاری از شهروندان افغانستان تنها یک روز در تقویم نیست؛ بلکه نقطه‌ی عطفی است که مسیر زندگی میلیون‌ها انسان را تغییر داد. این روز برای افغانستان آغاز فصل تازه‌ای از بحران بود و برای زنان و دختران آن، آغاز یکی از تلخ‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر؛ روزی که امیدهای میلیون‌ها دختر برای ادامه‌ی تحصیل، آرزوهای هزاران زن برای کار و پیش‌رفت و حق طبیعی آن‌ها برای زندگی آزاد و برابر یکی پس از دیگری زیر سایه‌ی محدودیت‌ها و محرومیت‌ها قرار گرفت.

اکنون پنج سال از ۱۵ آگست سیاه گذشته است؛ پنج سالی که برای زنان افغانستان با اشک، انتظار محرومیت تبعیض و مبارزه هم‌راه بوده است؛ پنج سالی که دختران نوجوان، به جای نشستن بر نمکت‌های مکتب و دانشگاه ناچار شدند رؤیاهای خود را در خانه‌ها دفن کنند. زنانی که سال‌ها درس خوانده‌اند و برای ساختن آینده‌ی کشور شان تلاش کرده بودند، از محل کار خود کنار گذاشته شدند و از حضور در بسیاری از عرصه‌های اجتماعی محروم ماندند.

در این سال‌ها تنها دروازه‌های مکتب و دانشگاه به روی دختران بسته نشد، بلکه پنجره‌های امید نیز یکی پس از دیگری تنگ‌تر شد. هزاران دختر با استعداد که آرزوی داشتند پزشک‌، آموزگار، مهندس، خبرنگار، وکیل یا دان‌شمند شوند، ناگهان با آینده‌ای روبه‌رو شدند که دیگر اختیار ساختن آن را نداشتند. بسیاری از آن‌ها دچار افسردگی، اضطراب و احساس ناامیدی شدند؛ زیرا از ابتدایی‌ترین حق انسانی خود یعنی حق آموزش، محروم شدند.

رنج زنان افغانستان اما تنها به محرومیت از آموزش محدود نمی‌شود. حق کار که نه تنها وسیله‌ای برای تأمین معاش بلکه نمادی از استقلال، عزت و کرامت انسانی است، از بسیاری از زنان گرفته شد. هزاران زن شغل خود را از دست دادند؛ مادرانی که نان‌آور خانواده بودند، دیگر نتوانستند از فرزندان خود حمایت کنند. خانواده‌های بسیاری در فقر عمیق فرو رفتند و زنان، علاوه بر تحمل فشارهای اقتصادی، با محدودیت‌های گسترده اجتماعی نیز روبه‌رو شدند.

در کنار این محرومیت‌ها، آزادی‌های فردی زنان نیز به شدت محدود شد؛ حضور آن‌ها در پارک‌ها، مرکزهای تفریحی، فعالیت‌های فرهنگی، ورزشی و حتا بسیاری از مکان‌های عمومی با محدودیت‌های فراوان هم‌راه شد. زنانی که زمانی در رسانه‌ها، دانشگاه‌ها، اداره‌ها، بیمارستان‌ها و نهادهای مدنی نقش مؤثر داشتند، به تدریج از متن جامعه کنار زده شدند. حذف زنان از زندگی عمومی، تنها حذف نیمی از جمعیت نیست؛ بلکه حذف نیمی از ظرفیت، دانش، خلاقیت و توانایی یک ملت است.

با وجود همه‌ی فشارها بر زنان افغانستان، آن‌ها هرگز تسلیم نشدند و در سخت‌ترین شرایط نیز صدای خود را خاموش نکردند. بسیاری از زنان، با وجود تهدیدها و خطرهای فراوان، برای دفاع از حقوق خود ایستادگی کردند. شماری از آن‌ها مجبور به ترک وطن شدند، اما حتا در تبعید نیز به مبارزه ادامه دادند. گروهی دیگر در داخل افغانستان، با تحمل فشارهای سنگین، هم‌چنان برای حفظ امید و آگاهی تلاش می‌کنند.

در پنجمین سال‌گرد ۱۵ آگست، شماری از فعالان مدافع حقوق زنان با برگزاری گردهم‌آیی‌های اعتراضی در داخل و بیرون از مرزهای افغانستان، بار دیگر یادآور شدند که پنج سال محرومیت، نباید به عادی‌سازی ظلم تبدیل شود. آن‌ها اعلام کردند که صدای میلیون‌ها زن و دختر افغانستان هستند؛ زنانی که امکان فریادزدن ندارند، اما درد شان هر روز عمیق‌تر می‌شود. این فعالان تأکید کردند که مبارزه‌ی آن‌ها تنها برای بازگشت به مکتب یا محل کار نیست؛ بلکه برای حفظ کرامت انسانی، عدالت، برابری و آینده‌ی افغانستان است. آن‌ها از جامعه‌ی جهانی خواستند که زنان افغانستان را فراموش نکند و اجازه ندهد که یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های حقوق بشری عصر حاضر نادیده گرفته شود.

جامعه‌ای که زنانش از آموزش محروم باشند، نمی‌تواند به توسعه دست یابد. کشوری که زنانش نتوانند آزادانه کار کنند، هرگز به رشد اقتصادی پایدار نخواهد رسید و ملتی که نیمی از جمعیت خود را از مشارکت در تصمیم‌گیری و ساختن آینده محروم کند، آینده‌ای روشن نخواهد داشت.
با این حال، در میان همه تاریکی‌ها، هنوز چراغ امید خاموش نشده است؛ امید در چشمان دخترانی دیده می‌شود که هم‌چنان کتاب‌های خود را حفظ کرده‌اند؛ در دل مادرانی که آرزو دارند فرزندان شان روزی دوباره به مکتب بروند و در صدای زنانی که با وجود تمام فشارها، هم‌چنان عدالت، آزادی و برابری را مطالبه می‌کنند.

پنج سال از فروپاشی افغانستان گذشته است، اما مطالبه‌ی زنان تغییری نکرده است؛ آن‌ها خواهان حقوقی هستند که در همه اسناد بین‌المللی حقوق بشر به رسمیت شناخته شده است؛ حق آموزش، حق کار، حق آزادی، حق مشارکت در جامعه و حق زندگی باعزت و کرامت.
۱۵ آگست، برای زنان افغانستان، روز یادآوری اندوه‌های بزرگ است؛ اما هم‌زمان نماد استقامت و مقاومت نیز است. تاریخ نشان داده است که هیچ ملتی با خاموش‌کردن صدای زنان خود به صلح، پیش‌رفت و عدالت نرسیده است. صدای زنان افغانستان، صدای عدالت، امید و آینده است؛ صدایی که با گذشت پنج سال، نه تنها خاموش نشده، بلکه رساتر از همیشه خواستار پایان تبعیض و بازگشت حقوق انسانی زنان و دختران این سرزمین است.

٢٢ اسد ١٤٠٥ راوى زن
نویسنده: شهبانو نوری