تقریبا هیچ‌جای تاریخ نیامده است که خلفای راشدین در سالگرد رحلت پیامبر مراسمی برگزار کرده باشند و درباره دستاوردهای پیامبر، از جمله سخنرانی آن حضرت در حجةالوداع، سخن گفته باشند. در تاریخ ذکر نشده است که امام حسن و امام حسین در سالگرد شهادت امام علی مردم را گرد آورده باشند و درباره خطرات پیش روی جهان اسلام، از جمله خطر خوارج، هشدار داده باشند. همین قاعده، تقریباً تا ۲۵۰ سال پس از آن‌ها؛ یعنی در زمان امامان دیگر نیز ادامه داشته و خبری در دست نیست که امامان شیعه برای رحلت پیامبر، شهادت امام علی یا هر امامی، برای امامان پیش از خود، محفل سالگرد برگزار کرده باشند.

با این وجود، مناسبت‌ها و سالگردها هر سال در میان شیعیان پررنگ‌تر از سال پیش برگزار می‌شوند. اصلا سخن این نیست که مراسم و سالگردها برگزار نشوند یا کم‌رنگ باشند. با درنظر گرفتن اصل تکثرگرایی، آزادی، اختیار و احترام به عقاید دیگران، اگر کسانی در طول سال همیشه مراسم برگزار کنند، هیچ اشکالی ندارد و هیچ ربطی به دیگران ندارد و باید به انتخاب آنان احترام گذاشت.

سخن این است که چرا به اصول اخلاقی‌ای که پیامبر و ائمه بر آن تأکید کرده‌اند، توجه کمتری می‌شود، اما به مناسبت‌ها بیش از اندازه پرداخته می‌شود؟
اصل عدالت، مساوات، درستکاری، مهربانی، صداقت، مبارزه با ستمگری و تبعیض، رسیدگی به ضعیفان و یتیمان، تقوا و پرهیز از تفاخر نژادی و پرهیز از حیله و نیرنگ در جامعه، اگر نگوییم فراموش شده‌اند، دست‌کم بسیار غریب و کم‌رمق شده‌اند.

اگر در مراسم‌های مذهبی، به جای آنکه از مهربانی پیامبر، عدالت و حکمت امام علی و اخلاق و رفتار آنان سخن گفته شود، بیش‌تر از این سخن گفته شود که پیامبر خورشید را جابه‌جا می‌کرد، شمشیر با امام علی سخن می‌گفت یا امام صادق ریگ‌ها را به طلا تبدیل می‌کرد، این حرف‌های مبالغه‌آمیز چه سودی برای زندگی اخلاقی و اجتماعی ما دارد؟
آیا زمان آن نرسیده است که نسبت رفتار خود را با اصول اخلاقی و اساسی‌ای که پیامبر و ائمه ترسیم کرده‌اند بسنجیم؟

مناسبت‌ها می‌آیند و می‌روند؛ اما آنچه باید در زندگی ما باقی بماند و تعیین کننده است، عدالت، صداقت، مهربانی، آزادگی و مبارزه با ستم و تبعیض است. شاید بزرگ‌ترین ادای احترام به پیامبر و ائمه، نه فقط برگزاری مراسم برای آنان، بلکه تلاش برای شبیه‌تر‌کردن رفتارمان، به اصولی باشد که آنان برای زندگی اخلاقی، انسانی و عدالت‌ورزانه تأکید کرده‌اند.

سید جواد سجادی