نظام پارلمانی و فدرالیسم مغایر یکدیگر نیستند، بلکه برای تأمین دموکراسی بیشتر، افزایش تسلط مردم بر سرنوشت خویش، ایجاد حکومت‌های محلی مسئول و پاسخگو، توزیع عادلانه‌تر قدرت و جلوگیری از بازتولید دیکتاتوری فردی، مکمل یکدیگر به شمار می‌آیند.

بنابراین، لازم است نخست از منظر اصول عدالت و انصاف، دربارهٔ ظرفیت و توانایی این دو نظام در حل منازعات اجتماعی و پیچیدهٔ قومی و نیز تأمین نمایندگی عادلانه‌تر و مؤثرتر، در صورت ترکیب آن‌ها، گفت‌وگویی علمی صورت گیرد؛ گفت‌وگویی از یک نقطه‌نظر کاملاً منصفانه و در وضعیت آرمانی، که تنها عقل و اخلاق بر آن حاکم باشد. در گام دوم، باید این بحث مطرح شود که آیا نخبگان قومی وفادار به روایت رسمی حاضر به پذیرش چنین نظامی هستند یا به‌هیچ‌وجه آن را نمی‌پذیرند.

فکر می‌کنم خوب است این نکته را نیز در نظر داشته باشیم که چنین نظامی به‌گونه‌ای نیست که سود مطلق آن به یک گروه قومی برسد و در مقابل، از میزان سود گروه قومی دیگری کاسته شود، بلکه توانایی آن در تأمین عدالت و انصاف برای همه یکسان سنجیده می‌شود. مشکل عمده در این زمینه متوجه گروه‌های قومی‌ای است که جغرافیای محدود و جمعیت پراکنده دارند. در واقع، حل مشکلات این دسته از گروه‌های قومی در چارچوب هر نظامی دشوار است و آن‌ها غالباً با مشکل تأمین عدالت مواجه می‌شوند. ِ ِلذا لازم است مشکل همه منصفانه و واقع بینانه دیده شود.

هرچه از پیش‌فرض‌های روایت رسمی فاصله بگیریم و مساله را مستقل از چارچوب‌های ازپیش‌تعیین‌شده بررسی کنیم، به همان اندازه می‌توانیم واقعیت‌های خرد و جزئی را بهتر درک کنیم. در پرتو چنین بررسی‌ای، ممکن است دریابیم که برای حل مشکل اخیر، یعنی تأمین نمایندگی مؤثر گروه‌های قومی دارای جغرافیای محدود و جمعیت پراکنده، نظام انتخاباتی تناسبی در چارچوب نظام پارلمانی عملکرد بهتری داشته باشد؛ نظامی که البته می‌تواند مکمل نظام‌ فدرال‌باشد..

محمد امین احمدی